L’üsaunza la pü cuntschainta chi s’ho mantgnida infin hoz grazcha a sia anteriura colliaziun cul vegl cumanzamaint da l’an romaun e culla tscherna da las autoriteds cumünelas saro il Chalandamarz.

Chalandamarz vo inavous sül temp da la dominaziun dals Romauns sur la Rezia. Quist’üsaunza pajauna cha noss antenats haun festagio per s-chatscher ils spierts noschs, vain cultiveda in bgers lös dal Grischun rumauntsch, l’üsaunza vain però festageda in ün möd different da lö in lö.
A Zuoz cumainza il Chalandamarz già duos dis aunz ils 1. marz. Quist ho da chefer culla grandezza da la vschinauncha e cul fat cha eir la vschinauncha da Madulain es integreda perche cha quists duos lös fuorman üna cumünaunza da scoula. Ils mats da scoula vaun scu pasters e scu scossa cun plumpas e s-chellas da ches’in chesa chantand chanzuns, per s-chatscher l’inviern. Davent dals 1. favrer s’exercitescha a schlupper la geischla.  Duos dumengias aunz ils 1. marz es "Prouva da Chalandamarz" – be cuntschaint in quist möd a Zuoz – cul cortegi da las s-chellas intuorn tuot ils bügls da la vschinauncha. Al vair Chalandamarz, als 1. marz, vain il cortegi conclüs sülla plazza da vschinauncha cun giaschledas. Eir ils pü vegls muossan gugent cu ch’els saun schlupper la geischla. Il zievamezdi e la saira vain suto e chanto.
 

La Pardunaunza, il di da la consacraziun da la baselgia chi ho lö la terza dumengia dal mais d’avuost, ho ün pô pers sia significaziun. Hozindi tira be auncha adimmaint a quist’üsaunza la festa da tir da la vschinauncha.

San Gian es ün cult da früttaivlezza pajaun chi s’ho mantgnieu fin hoz. El ho lö als 24 gün intuorn il vegl solstizi. Ils mats cuorran zieva a las mattas cun grandas squittas d’ova fattas svess.